Tip 1 ve Tip 2 Diyabet Tedavileri Büyük Umut Vaat Ediyor – Ancak Etkinlikleri Sadece Erişilebilir Olduğunda Mümkün

Dünya genelinde diyabetle yaşayan insan sayısı giderek artıyor. andreswd/E+ via Getty Images
2026 yılında dünya çapında 830 milyondan fazla insanın diyabetle yaşayacağı tahmin ediliyor – bu, daha önce hiç görülmemiş bir rakam.
Bunların çoğu düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor ve %90’ından fazlası vücudun insülini düzgün kullanamadığı bir durum olan Tip 2 diyabetle mücadele ediyor. Diyabetin en yaygın ikinci türü ise bağışıklık sisteminin insülin üreten hücrelere saldırmasıyla ortaya çıkan Tip 1 diyabet.
2023 yılında yapılan bir analiz, mevcut verileri kullanarak diyabetin gelecekteki yükünü modelledi. Analize göre 2050 yılına kadar 1,3 milyardan fazla insanın diyabeti olacak. Kuzey Afrika ve Orta Doğu’da bu oran neredeyse %17’ye ulaşabilirken, Latin Amerika ve Karayipler’de bu sayı %11 olabilir. Diyabet, erken ölüm riskini artırmanın yanı sıra göz, böbrek ve kalp hastalıkları gibi çeşitli komplikasyonlara da yol açıyor. Aynı zamanda zihinsel sağlık ve yaşam kalitesini de etkiliyor.
Bu artan rakamlara rağmen, diyabetin geleceği konusunda umutlu olmak için pek çok neden var. 30 yılı aşkın süredir Tip 1 diyabetle yaşayan bir sağlık araştırmacısı olarak kendimi düzenli olarak bu nedenlerle hatırlatmayı seviyorum.

Yeni tedaviler ufukta belirmiş durumda ve diyabeti olan tanınmış kişiler bu hastalık hakkında konuşarak daha iyi tedavilere ve sağlık hizmetlerine erişim ihtiyacına dikkat çekiyor. Eylül ayında Alexander Zerev ABD Açık tenis şampiyonasını kazandı; Ekim ayında Garret Mitchell beyzbol Dünya Serisi’ni kazandı; Kasım ayında ise James Talarico ABD Senatosu’na seçildi. Talarico, deneyimini insülin maliyetlerinin düşürülmesi için bir savunuculuk aracı olarak kullanıyor. Aynı şekilde New Hampshire’dan seçilecek temsilci Stefany Shaneen de Tip 1 diyabetli kızı sayesinde bu konuda sesini yükseltiyor.
ABD Senatosu’na yeni seçilen James Talarico, diyabetle yaşamayı açıkça konuşuyor ve deneyimini insülin maliyetlerinin düşürülmesi için bir savunuculuk aracı olarak kullanıyor.
Mark Makela/Getty Images
Tip 1 Diyabet İçin Bir İlaç Arayışı
Her iki diyabet türünün de tek bir nedeni yok. Genetik, yaş, ırk, etnik köken, kilo, sigara, beslenme ve fiziksel aktivite Tip 2’nin gelişimine katkıda bulunabilir. Tip 1’in ise genetik ve çevresel faktörlerden kaynaklandığı düşünülüyor. Tek bir spesifik nedenin belirlenememesi nedeniyle, bir tedavi bulmak büyük ölçüde zor olmuş.
1990’ların başında teşhis konulduğunda, Tip 1 için bir tedavinin birkaç yıl içinde geleceği söylenmişti. Yaklaşık 30 yıl sonra ise çoğu insan için etkili bir tedavi hâlâ gelmedi.
Ancak, insülin üreten hücrelerin laboratuvarda yetiştirildiği veya ölen kişilerden alınıp Tip 1 diyabetli hastalara nakledildiği tedavilerde umut verici sonuçlar ortaya çıkıyor.
Klinik deneylerde, insülin üreten hücre nakli yapılan kişilerin çoğu ya artık insüline ihtiyaç duymadı ya da önemli ölçüde daha düşük dozlar kullanabildi. İhtiyaç duydukları insülin miktarının azaltılması, ölümcül olabilen ciddi düşük kan şekeri seviyeleri geliştirme risklerini de azalttı.
Ancak asıl zorluk, vücudun yeni hücreleri yabancı olarak algılayıp onlara karşı bir bağışıklık tepkisi başlatma riski. Tip 1 diyabetli kişilerde bu risk daha da yüksek, çünkü vücutları zaten kendi insülin üreten hücrelerine saldırmış durumda; bu da bağışıklık sistemlerinin bu hücreleri zaten yabancı olarak gördüğü anlamına geliyor. İlaçlar yardımcı olabilir, ancak çoğu insan için ömür boyu immünosupresan ilaç kullanmanın riskleri, Tip 1 diyabet olmadan yaşamanın faydalarından daha ağır basıyor.
Yine de başka yeni ve heyecan verici gelişmeler de var. Bunlar arasında, hücreler nakledilmeden önce bağışıklık sisteminin onlara saldırmasını önlemek için değiştirilmesi ve aynı zamanda bağışıklık sistemini zayıflatmadan insülin üreten hücrelere saldırmasını engelleyen hedefli ilaçların kullanılması yer alıyor.

Tip 1 diyabetin sadece semptomlarını tedavi etmek yerine ilerlemesini geciktiren tedaviler zaten mevcut.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, teplizumab adlı ilacın, bağışıklık sistemleri insülin üreten hücrelerine saldırmaya başlamış kişilerde bu hücrelerin yok oluşunu yavaşlatarak Tip 1 diyabetin ilerlemesini geciktirebildiğini gösterdi. Bu, insülin kullanımına başlama ihtiyacını üç yıla kadar erteleyebilir. Bu üç yıl, hastalara ve ailelerine plan yapma fırsatı tanıyor. Aynı zamanda çocukların insülin enjeksiyonları, kan şekeri kontrolleri ve diyabetin getirebileceği tüm aksaklıklar olmadan olgunlaşıp yaşamalarına olanak sağlıyor.
Sağlıklı beslenme ve egzersiz diyabeti önlemede ve yönetmede kilit faktörler olsa da, birçok insan için ilaçlar vazgeçilmezdir.
We Are/DigitalVision via Getty Images
Tip 1 diyabetin bilinen tek bir nedeni yok, ancak yakın bir aile üyenizde varsa hastalığa yakalanma olasılığınız daha yüksek. ABD’de, henüz semptomları olmayan kişiler, bir aile üyeleri hastalıkla yaşıyorsa erken Tip 1 için tarama yaptırabilir.
Bir kan testi, kan şekeri yükselmeye başlamadan ve herhangi bir semptom ortaya çıkmadan çok önce vücudun insülin üreten hücrelere saldırısını tespit edebilir. Bir aile üyeniz Tip 1 diyabetle yaşıyorsa ve siz de risk altındaysanız, evde kan örneği alıp laboratuvara gönderebilir veya bir doktor muayenehanesinde kanınız alınabilir. Örnek daha sonra özel testler için gönderilir ve kanın bağışıklık sisteminin insülin üreten hücreleri hedeflediğini gösteren belirteçler içerip içermediği kontrol edilir. Bu sayede insanlar Tip 1 diyabetin ilerlemesini yavaşlatabilecek ilaçlarla erken tedavi alabilirler.
Çocuklarım, Kuzey Amerika, Avrupa ve Avustralya’da faaliyet gösteren uzun soluklu bir araştırma ortaklığı olan TrialNet programı aracılığıyla doktorlarının muayenehanesinde bir kan testi yaptırıldı. Sonuçları birkaç hafta içinde aldık ve o sırada ikisinde de erken Tip 1 diyabet belirtileri olmadığını gördük. Her birkaç yılda bir yeniden test yaptıracağız – şu an için belirtiler olmasa da, bağışıklık sistemleri gelecekte insülin üreten hücrelerini hedef almaya başlayabilir.
Tip 1 diyabet teşhisi konulanların %90’ının hastalıkla yaşayan bir aile üyesi olmadığı için, Avrupalı uzmanlar sadece yüksek risk altındakiler için değil, herkes için taramanın yaygınlaştırılmasını talep ediyor.
Tip 2 Diyabet İçin Daha Etkili Tedavi Programları
Bilim, Tip 2 diyabet konusunda da umut veriyor. Ekim 2026’da yayımlanan ve erken başlangıçlı Tip 2 diyabeti olan yaklaşık 100 kişiyi içeren bir klinik deney, katılımcıların yarısından fazlasının düşük kalorili bir diyet ve denetimli egzersiz programına başladıktan altı ay sonra diyabetlerinin remisyon durumuna girdiğini gösterdi.
Benzer şekilde, 2025 tarihli bir çalışma, beslenme, fiziksel aktivite ve uyku konusunda kişiselleştirilmiş yaşam tarzı tavsiyeleri sunan yapay zeka destekli bir mobil uygulamanın, katılımcıların yarısından fazlasında üç yıla kadar sürdürülebilir remisyon sağladığını gösterdi.
Yeni çalışmalar ayrıca GLP-1 ilaçlarının sadece kan şekerini düşürmekle kalmayıp, aynı zamanda yüksek riskli Tip 2 diyabetli popülasyonlarda ölümleri, hastaneye yatışları ve amputasyonları da azalttığını gösteriyor. Diğer son çalışmalar ise GLP-1’lerin, kan şekeri seviyeleri yüksek olan kişilerde Tip 2’nin ortaya çıkmasını önleyebildiğini ortaya koydu.
Ancak bu umut verici nedenler, ancak sağlık hizmetleri erişilebilir olduğunda anlamlı bir değişime yol açabilir.
Testlere erişim eksikliği nedeniyle araştırmacılar, dünya çapında 250 milyondan fazla insanın Tip 2 diyabetle yaşadığının farkında olmadığını tahmin ediyor. Bu da onların hastalığı tersine çevirmek veya tedavi etmek için çaba gösteremeyeceği anlamına geliyor.
Dünya genelinde Tip 2 diyabetli her iki kişiden sadece biri ihtiyaç duyduğu insüline erişebiliyor. GLP-1 ilaçlarına erişim ise yüksek gelirli ülkelerde yoğunlaşmış durumda ve maliyetleri aşırı yüksek olabiliyor.
Aynı şekilde, Tip 1 diyabet için tarama ve erken tedavi de düşük ve orta gelirli ülkelerde nadiren mevcut. Bir tedavi bulunduğunda bile, birçok insanın ona erişemeyeceği şüphesiz.
Ekibimin yaptığı araştırmalar, COVID-19 salgınının insanların diyabet bakımına erişimini daha da zorlaştırdığını gösterdi.
Çalıştığım T1International adlı kâr amacı gütmeyen bir kuruluş, diyabetle yaşayan insanlarla düzenli olarak temel malzemelerine erişim yetenekleri hakkında anket yapıyor. Son anketlerinde, 1.000’den fazla katılımcının üçte birinden fazlası maliyet nedeniyle son bir yılda diyabet malzemelerini kısıtlamak zorunda kalmış.
Ancak burada da araştırmalar umut veriyor.
Bilim insanları insülinin üretimini ve dağıtımını kolaylaştırmanın yollarını arıyor. İnsüline ve diyabet bakımına erişimi iyileştirmeye yönelik artan ilgi, güçlü bir değişim katalizörü olabilir.
1923 yılında, insülini keşfeden Kanadalı bilim insanı Frederick Banting, patentini bir Kanada dolarına satarak meşhur bir şekilde şöyle demişti: “İnsülin benim için değil, dünya için.”
Bu vizyona ulaşmak için – sadece insülin için değil, aynı zamanda geliştirilmekte olan yeni bilimsel keşifler için de – hâlâ çok şey yapılması gerekiyor.

























[…] İlginizi Çekebilir:Tip 1 ve Tip 2 Diyabet Tedavileri Büyük Umut Vaat Ediyor – Ancak Etkinlikleri Sadece Erişilebil… […]