Beyniniz Alzheimer’ı Sizden Gizliyor Olabilir – Ve Bu Her Zaman İyi Bir Şey Değil

Yayın:
Beyniniz Alzheimer’ı Sizden Gizliyor Olabilir – Ve Bu Her Zaman İyi Bir Şey Değil
  • Google News
Yazı Özetini Göster

Bilim insanları yaşlı insanların beyinlerini ölümlerinden sonra incelediklerinde, buldukları sonuçlar genellikle kafa karıştırıcı olabiliyor. Bu bulmacalardan biri de, hayattayken demans belirtisi göstermeyen insanların yaklaşık üçte birinin beyinlerinde Alzheimer hastalığının temel göstergelerinin bulunmasıdır.

Nörobilimciler bu kişileri Alzheimer’a karşı “dirençli” olarak tanımlıyor. Bu özelliği iyi bir durum olarak görüyor ve bir beyni neyin dirençli kıldığını anlamak için on yıllardır çaba harcıyorlar.

Umut, bunu keşfederek daha fazla insanı hastalıktan koruyabilmektir.

Ancak bir hastalıkla başa çıkmak, ondan korunmakla aynı şey değildir. İyi başa çıkan bir beyin, aynı zamanda hastalığı gizliyor da olabilir – bazen müdahale için çok geç olana kadar.

Alzheimer hastalığı aşamalar halinde ilerler. Önce amiloid ve tau adı verilen proteinler beyinde “plaklar” ve “dolaşıklar” olarak bilinen kümeler halinde birikir. Ardından beyin hücreleri (nöronlar) hasar görür ve ölür. Son olarak hafıza ve düşünme yetenekleri bozulmaya başlar.

Bazı insanlar, Alzheimer için yüksek genetik riske sahip olmalarına rağmen beyinlerinde çok az amiloid veya tau biriktirirler. Araştırmacılar buna “direnç” diyor.

Diğerlerinde ise amiloid ve tau birikir, ancak beyin bununla başa çıkar. Buna da “dirençlilik” denir.

Dirençliliğin iki temel şekli vardır. Birincisinde, beyinde bol miktarda amiloid ve tau bulunabilir, ancak kişi çok fazla beyin hücresi kaybetmez.

İkinci durumda ise bu amiloid ve tau birikimi beyin hücrelerinin kaybına yol açar – ancak kişi yine de net bir şekilde düşünmeye devam edebilir. Veya bilişsel gerileme yaşansa bile bu çok yavaş olur – bu yüzden belirtiler daha az fark edilir.

Dirençliliğin bu ikinci şekli bizi en çok endişelendirmeli, çünkü kişi beyni sessizce küçülürken tamamen sağlıklı görünebilir.

Bu durum genellikle kadınlarda görülür. Kadınlar hayatları boyunca ortalama olarak erkeklere göre daha iyi sözel hafızaya sahiptir; yani kelimeler, isimler ve hikayeler gibi dil temelli bilgileri daha iyi hatırlarlar.

Ancak bu durum Alzheimer teşhisinde bir sorun olabilir, çünkü hastalığı tespit etmek için kullanılan hafıza testleri büyük ölçüde sözel hafızaya dayanır. Araştırmalar, Alzheimer belirtileri gösteren kadınların, benzer belirtileri olan erkeklere kıyasla hafıza testlerinde daha iyi puan aldığını bile ortaya koydu.

Benzer bir örüntü, yüksek “bilişsel rezerv”e sahip insanlarda da görülür. Bilişsel rezerv, beynin yaşlanma veya hastalık gibi zorluklarla karşılaştığında uyum sağlama ve yaratıcı çözümler bulma yeteneğidir. Bilişsel rezerv, eğitim ve zihinsel olarak zorlayıcı işler gibi yaşam boyu edinilen faktörlerle oluşur.

Yüksek bilişsel rezerve sahip insanlar Alzheimer belirtilerini daha geç gösterme eğilimindedir. Ancak belirtiler ortaya çıktığında beyin fonksiyonları daha hızlı gerileme eğilimindedir. Bunun nedeni genellikle belirtilerin ortaya çıktığı sırada hastalığın zaten oldukça ilerlemiş olmasıdır.

Dolayısıyla dirençlilik bir kişinin bilişsel sağlığını yıllarca koruyabilse de, hastalık sonunda beynin başa çıkma yeteneğini aşar. Bir zamanlar faydalı olan bu dirençlilik aniden işe yaramaz hale gelir.

Bu durum birkaç nedenden ötürü sorunlu olabilir.

A digital rendering of amyloid plaques and tau tangles in the brain.

Dirençlilik, beyinde hastalık mevcut olsa bile Alzheimer’ı gizleyebilir.
ART-ur/ Shutterstock

İlk sorun, teşhisin gecikmesine neden olabilmesidir. Bu da kişinin kritik bir aşamada ihtiyaç duyduğu desteği alamamasına yol açar.

Dirençliliğin bir diğer sorunu da, hastalığı ileri evrelere kadar gizleyebilmesidir. Bu durumda insanlar, tedavinin en çok fayda sağlayabileceği dönemi kaçırabilirler. Şu anda Alzheimer’ın ilerlemesini yavaşlatmak için onaylanmış tek ilaçların, potansiyel bir etki göstermesi için hastalığın erken evrelerinde alınması gerekir.

Dirençlilik ayrıca yeni Alzheimer ilaçlarının araştırılmasını ve test edilmesini de zorlaştırabilir. İyi başa çıkan insanlar genel olarak yavaş geriler – ister ilaç alsınlar ister plasebo. Bu durum, bir ilacın gerçekte olduğundan daha zayıf veya daha güçlü görünmesine neden olabilir. Aynı zamanda, bir ilacın Alzheimer hastası olan tüm insanlar için eşit derecede etkili olmamasının nedenlerinden biri de bu olabilir.

Örneğin, bir Alzheimer ilacının daha az dirençli olanlarda daha etkili olduğu bulunmuştur. Yüksek dirençliliğe sahip olanlar için ise (beyinlerinde yüksek tau seviyeleri olmasına ve daha az dirençli olanlarla benzer bilişsel fonksiyonlara sahip olmalarına rağmen) belirgin bir fayda görülmemiştir.

Bilim insanlarının dirençlilik hakkında hala bilmediği çok şey var.

Genetik, bir kişinin Alzheimer riski ve hastalığın olası ilerlemesi hakkında bazı bilgiler sağlayabilse de, ne yazık ki dirençlilik hakkında pek bir şey söyleyemez.

Hala sağlıklı kalan insanların beyinlerinde neler olduğunu ve bu koruma başarısız olmaya başladığında beyinde tam olarak neyin değiştiğini anlamamız gerekiyor.

Ancak devam eden araştırmalar bir gün bu soruları yanıtlamamıza yardımcı olabilir. Bir hastalığın ölçülebilir belirtileri olan biyobelirteçler, Alzheimer’ı bir kan örneğinden tespit edebilir. Bu, bilişsel bir testle birleştirildiğinde, araştırmacıların bir kişinin ne kadar hastalık taşıdığını, bunun ne kadar hasar verdiğini ve bilişsel fonksiyonlarının ne kadar iyi korunduğunu görmesini sağlayabilir.

Biyobelirteçler ayrıca, hangi müdahalelerin hastalığı yavaşlatmada, dirençli kılmanda veya hatta direnç göstermede gerçekten etkili olduğunu göstererek tedavi araştırmalarını da geliştirebilir.

Alzheimer söz konusu olduğunda, dirençlilik bize hastalığı taşımak hafızanızı veya bağımsızlığınızı kaybetmek anlamına gelmek zorunda olmadığını gösteriyor. Ancak aynı zamanda hastalık belirtilerini çok geç olana kadar gizleyebilir de.

Dirençliliğin ardındaki biyolojiyi ortaya çıkarmak, ihtiyacı olanlara koruma sunmamıza – ve yüksek dirençliliğe sahip olanlara daha erken müdahale etmemize olanak tanıyabilir.

İlginizi Çekebilir:Alkol bağımlılığı ve yeme bozuklukları neden sık sık bir arada görülüyor? →

Bir Yorum Yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Benzer Yazılar